Radiowe wspomnienia

pon 20 gru 2004 23:43

Autor: Krzysztof Sagan

Jesienią 1924 roku nielicznym wtedy posiadaczom odbiorników radiowych - ich liczba w całym kraju szacowana była na 170 - na fali zbliżonej do 380 metrów wśród rozgłośni zagranicznych udało się usłyszeć polską mowę. Wywołało to niemałe zaskoczenie. Konkurs na eksploatację radiofonii w Polsce został ogłoszony ledwie kilka miesięcy wcześniej, a termin jego rozstrzygnięcia był kilkakrotnie odkładany... Nazajutrz okazało się, że usłyszane przez nich zapowiedzi słowne i muzyka nadawane były w ramach prób przez stację fabryczną Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego - największej firmy radiotechnicznej w Polsce.

Oficjalne rozpoczęcie nadawania programu PTR nastąpiło 1 lutego 1925 roku o godzinie 18:00 - a więc jeszcze przed ogłoszeniem wyników konkursu, które nastąpiło dopiero 18 sierpnia 1925 roku, ale całkowicie legalnie - w oparciu o przepisy umożliwiające zakładanie i utrzymywanie stacji nadawczych przez wytwórnie aparatów radiofonicznych dla sprawdzania i demonstrowania wyprodukowanych przez siebie urządzeń oraz przeprowadzania doświadczeń. Audycje nadawane były na fali 385 metrów.

Przez te osiemdziesiąt lat wiele się zmieniło - zarówno technicznie jak i programowo. W tym czasie odbiorniki kryształkowe i lampowe zostały zastąpione przez tranzystorowe, wprowadzono nadawanie z lepszą jakością na innych zakresach fal... A zmiany programowe... W lutym 1925 roku program nadawany był przez godzinę dziennie. Od 18:00 do 19:00 można było usłyszeć odczyty i koncerty. Wszystkie audycje - łącznie z koncertami - nadawane były na żywo. W tym czasie w studiu przy ulicy Narbutta w Warszawie gościło wielu wybitnych warszawskich artystów. Później czas emisji nieco się wydłużył. Rekordową audycją PTR był wieczór sylwestrowy 31 grudnia 1925 roku - emitowana wtedy audycja trwała aż cztery godziny i piętnaście minut. Ponad 50% programu emitowanego pomiędzy 26 listopada 1925 roku a 27 stycznia 1926 roku stanowiła muzyka popularna i rozrywkowa. Dość mocną pozycję miała też muzyka kameralna i programy literackie. Emisja - z przerwami związanymi m.in. z kłopotami finansowymi i faktem nieuzyskania koncesji - trwała od 1 lutego 1925 roku do 14 marca 1926 roku. W tym okresie stacja nadawała przez 240 dni.

Kolejnym etapem w historii polskiej radiofonii było uruchomienie koncesyjnej stacji radiofonicznej w Warszawie. Pierwsze dźwięki programu Polskiego Radia popłynęły w eter 18 kwietnia 1926 roku. Początkowo audycje nadawane były codziennie w godzinach od 17:00 do 23:00, z czasem emisja była wydłużana. Na przełomie roku 1926 i 1927 program nadawany był przez 44 godziny tygodniowo. Najwięcej czasu zajmowały utwory orkiestry Polskiego Radia i transmisje koncertów, jedną piątą programu stanowiły odczyty, a znalazło się też miejsce dla programów dla dzieci i reklam. Do początku lat trzydziestych na antenie Polskiego Radia Warszawa przeważało słowo, a większość emitowanej muzyki stanowiła muzyka poważna. W latach trzydziestych proporcje te się odwróciły - muzyka stanowiła około 60% programu, z czego blisko 60% stanowiła muzyka lekka.

Nie należy zapominać, że oprócz Polskiego Radia w Warszawie powstały również programy regionalne - początkowo w Krakowie, Katowicach, Wilnie i Poznaniu (subkoncesjonariusz "Radio Poznańskie"), z czasem także w kolejnych miastach. Każda z rozgłośni wypracowała swój własny charakter i specjalizowała się w innego typu audycjach. Istniała również wymiana przygotowywanych audycji pomiędzy poszczególnymi rozgłośniami.

Takie były początki... Nie będziemy się teraz wgłębiali w historię wszystkich programów, aby nie wydłużać za bardzo tego tekstu, ale pamiętając o przedwojennym starcie Warszawy II, powojennej odbudowie, o Programie III z 1958 i 1962 roku, Programie IV uruchomionym 2 stycznia 1976 roku - początkowo ogólnym, później edukacyjnym - oraz rozgłośniach zagranicznych nadających w języku polskim, przejdźmy do czasów współczesnych...

Początek lat dziewięćdziesiątych to duże zmiany na rynku radiowym - pojawiają się pierwsze prywatne stacje radiowe, następuje profilowanie programów Polskiego Radia. Od tego czasu Program 2 prezentuje muzykę poważną i wyższą kulturę, a Czwórka oprócz edukacji zajęła się również polityką, by wkrótce stać się edukacyjną Biską. Rozgłośnie prywatne początkowo wzorują się na nadawcach zagranicznych, by z czasem znaleźć swoją ścieżkę...

Może trudno w to uwierzyć, ale przez ostatnie piętnaście lat przez polski eter przewinęło się kilkadziesiąt nazw stacji radiowych i znacznie więcej tytułów audycji. Jedne pojawiały się i znikały, inne - jak zapewniają ich twórcy - już nigdy się nie odrodzą... Eter ewoluuje... Tę oczywistą prawdę ukazuje zestawienie ramówek z różnych okresów ostatnich 80 lat.

Nie chciałbym aby ten "Temat do dyskusji" stał się okazją do krytyki czy chwalenia kierunku zmian w którym zmierzają polskie stacje radiowe... Oczekiwałbym raczej chwili wspomnień i zastanowienia - przedstawienia własnej historii radia... Kiedy zaczęliśmy słuchać, co nam się w nim podobało, a co nie, jakich stacji radiowych słuchaliśmy, jakich audycji oczekiwaliśmy, czy nasze oczekiwania spełniały programy nadające przed laty czy może wręcz przeciwnie - spełnione są teraz?

Tym razem korzystając z nowych możliwości zapraszam do dyskusji nie na Forum, a w komentarzach pod tym artykułem.

Krzysztof Sagan

9 komentarzy



http://old.radiopolska.pl/portal/article.php?story=20041221004336959